چگونه می توان بشکه های پلاستیکی را گندزدایی کرد؟ آیا می توان از وایتکس خالص برای گندزدایی و استریل کردن بشکه های پلاستیکی استفاده کرد؟ هرچندبار یکبار باید بشکه پلاستیکی را گندزدایی کرد؟ در این مقاله از پنادپلاستیک، قصد داریم به طور کامل به موضوع روش های گندزدایی بشکه پلاستیکی و اهمیت استریل کردن آن بعد از استفاده بپردازیم، پس با ما تا انتهای این مطلب همراه باشید.
در صنایع مختلف، از جمله صنایع غذایی، کشاورزی، دارویی و شیمیایی، بشکه های پلاستیکی یکی از اصلی ترین ابزارها برای ذخیره سازی و حمل مواد هستند. به همین خاطر، از این بشکه ها مکررا استفاده می شود که عدم رعایت اصول بهداشتی، می تواند منجربه تجمیع باکتری ها، قارچ ها، باقی مانده مواد شیمیایی و سایر آلاینده ها گردد. بنابراین، گندزدایی بشکه پلاستیکی به شیوه صحیح، نه تنها سلامت مواد ذخیره شده را تضمین می کند، بلکه طول عمر استفاده از بشکه ها را نیز افزایش می دهد.
همانطور که احتمالا می دانید، بشکه های پلاستیکی معمولا از جنس پلی اتیلن سنگین (HDPE) ساخته می شوند. این ماده به دلیل ساختار غیر متخلخل خود نسبت به سایر مواد، از مقاومت بیشتری برخوردارند، با این وجود اما همچنان به مراقبت جدی و دقیق نیازمند هستند. در این مقاله قرار است، یکی از روش های نگهداری بشکه های پلاستیکی که مربوط به شیوه های گندزدایی این نوع بشکه هاست را بررسی کنیم.
قبل از اینکه به بررسی روش های گندزدایی بشکه پلاستیکی بپردازیم، باید در ابتدا بدانیم چرا گندزدایی برای بشکه های پلاستیکی حیاتی است؟
برخی از مواد شیمیایی، دارویی، غذایی و حتی کشاورزی ممکن است در داخل بشکه ها باقی بمانند. باقی مانده این مواد در داخل بشکه های پلاستیکی باید به طور کامل برطرف شود، در غیر اینصورت، بستر مناسبی برای رشد میکروارگانیسم ها فراهم خواهد آورد که این آلودگی می تواند باعث فساد محصول جدید، تغییر در بو و طعم آن و در مواردی ایجاد مسمومیت های شدید شود.
همچنین غیر از این، خطر واکنش باقی مانده مواد قبلی با مواد جدید وجود دارد و ممکن است خطرارت جدی جانی و مالی به همراه داشته باشد. به همین دلیل است که فرآیند گندزدایی بعد از تخلیه بشکه پلاستیکی حائز اهمیت خواهد بود و نباید از آن چشم پوشی کرد. در حقیقت، گندزدایی بشکه پلاستیکی را می توان بخشی از چرخه استاندارد کیفیت (QC) در هر واحد تولیدی دانست.
قبل از گندزدایی باید اقداماتی صورت گیرد تا بشکه برای این فرآیند آماده باشد. به منظور دریافت نتیجه مطلوب از گندزدایی بشکه، اقدامات زیر را در دستور کار داشته باشید:
با این اقدامات، بشکه پلاستیکی برای گندزدایی آماده تر است و بدون شک کار شما نیز برای استریل کردن نهایی ساده تر خواهد شد.
در این بخش از مقاله، قصد داریم روش های مختلف گندزدایی ( شیمیایی و فیزیکی) را تشریح کنیم. در وهله اول، روش های شیمیایی گندزدایی بشکه پلاستیکی را برای شما توضیح خواهیم داد و سپس به روش های فیزیکی و مکانیکی خواهیم پرداخت.
استفاده از مواد شیمیایی رایجترین و مؤثرترین روش برای از بین بردن میکروارگانیسمها در بشکه های پلاستیکی است. انتخاب ماده شیمیایی مناسب بستگی به نوع آلودگی و مادهای که قرار است در بشکه ذخیره شود، دارد.
یکی از در دسترس ترین و رایج ترین محلول های گندزدا که می توانید استفاده کنید، کلر و ترکیبات آن مانند هیپوکلریت سدیم ( وایتکس) هستند. کلر می تواند با تخریب سلول باکتری ها و ویروس ها، آنها را از بین ببرد و نقش مهمی در گندزدایی بشکه پلاستیکی داشته باشد.
روش استفاده روی بسته بندی های مربوط به آنها نوشته شده است، اما معمولا با نسبت 1 درصد از آنها استفاده می کنند؛ یعنی 100 میلی متر وایتکس را با 10 لیتر آب ترکیب می کنند تا محلول بدست آمده قابل استفاده باشد. استفاده از اجسام سخت توصیه نمی شود، می توانید با استفاده از برس های نرم کل سطوح داخلی را با استفاده از محلول بدست آمده آغشته نمایید.
اجازه دهید محلول به مدت ۳۰ دقیقه تا یک ساعت در بدنه بشکه باقی بماند. نکته مهم اینکه پس از گندزدایی با کلر، باید بشکه را چندین بار با آب تمیز بشویید تا اثر کلر کاملاً از بین برود. باقی ماندن کلر میتواند باعث تغییر طعم مواد غذایی یا واکنش با مواد شیمیایی حساس شود.
پراکسید هیدروژن (آب اکسیژنه) یک گندزای قوی است که برخلاف کلر، هیچگونه بوی نامطبوعی باقی نمیگذارد و به محیط زیست آسیب کمتری میزند. این ماده به صورت گاز اکسیژن و آب تجزیه میشود. از محلول ۳٪ آب اکسیژنه میتوان استفاده کرد. این محلول را روی سطوح اسپری کرده یا در بشکه بریزید و بچرخانید.
مزیت این روش برای گندزدایی بشکه پلاستیکی این است که نیاز به آبکشی زیاد ندارد و بعد از مدتی خود به خود تجزیه می شود. این روش برای صنایع غذایی و دارویی که حساسیت بالایی نسبت به بو و طعم دارند، بسیار مناسب خواهد بود.
یکی دیگر از گزینه ها برای گندزدایی شیمیایی بشکه های پلاستیکی، الکل است ( اتانول و ایزوپروپیل به صورت خاص). الکل ها برای ضدعفونی کردن سطوح بسیار سریع عمل می کنند، اما توجه داشته باشید به خاطر قیمت بالای آنها، ممکن است برای بشکه های بزرگ، هزینه زیادی داشته باشد.
توجه داشته باشید که به گفته کارشناسان، الکل ۷۰ درصد بهترین غلظت برای گندزدایی است. میتوانید با استفاده از اسپری بزرگ، تمام دیوارههای داخلی را به الکل آغشته کنید. شایان ذکر است که این روش بیشتر برای بشکه هایی مناسب است که قرار است مواد حساس یا دارویی در آنها نگهداری شود و نیاز به خشک شدن سریع وجود دارد.
به خاطر داشته باشید که الکل، نمی تواند به قدرت وایتکس ها یا کلرها عمل کند و اگر دیواره های بشکه با مواد چسبنده پوشانده شده باشند، ممکن است الکل نتواند مورد انتظار ما عمل کند.
برای بشکه هایی که دارای چربیهای حیوانی، روغنهای گیاهی یا رسوبات پروتئینی هستند، مواد قلیایی بهترین گزینه هستند. سود میتواند این چربیها را صابونی کرده و حل کند. یک نکته بسیار مهم در مورد استفاده از سود و سدیم هیدروکسید اینکه بسیار خورنده هستند و استفاده از آنها نیازمند دستکش، عینک ایمنی و ماسک خواهد بود.
اما چگونه از آنها برای گندزدایی بشکه پلاستیکی استفاده کنیم؟ طبق دستور العمل سازنده، محلول رقیق شده را در بشکه ریخته و اجازه دهید چند ساعت بماند ( به خوبی تمام بدنه را نیز آغشته کنید) سپس با آب فراوان بشویید.
همانطور که گفتیم؛ علاوه بر مواد شیمیایی، روشهای فیزیکی نیز وجود دارند که میتوانند به تنهایی یا در ترکیب با مواد شیمیایی استفاده شوند. در ادامه روش های گندزدایی مکانیکی و فیزیکی را بیشتر بررسی خواهیم کرد:
گرما یکی از قدیمیترین روشهای کشتن میکروبهاست. اگر جنس بشکه پلاستیکی تحمل دمای بالا را داشته باشد (معمولاً پلیاتیلن تا دمای ۶۰ تا ۸۰ درجه سانتیگراد را تحمل میکند، اما برای دماهای بالاتر باید از پلیپروپیلن استفاده کرد)، میتوان از آب جوش یا بخار استفاده کرد.
برای نتیجه گرفتن از این روش، نیاز به فشار بالای آب داغ یا تزریق بخار به داخل بشکه است. حرارت بالا باعث انعقاد پروتئین باکتریها و مرگ آنها میشود و این موضوع سبب می شود که شما از مواد شیمیایی بی نیاز شوید و بدین ترتیب، بدنه بشکه کمتر آسیب خواهد دید. همچنین در این روش، اط باقی ماندن بوی نامطبوع نیز خبری نخواهد بود.
این روش را می توان برای بشکه هایی که محلول های خیلی چسبنده یا میکروبی نداشتند به کار برد. چون آب داغ ممکن است برخی از میکروب های موجود در بدنه بشکه را از بین نبرد و بعد از این عملیات، همچنان شاهد وجود ذرات چسبنده در داخل بشکه باشیم.
اشعه UV-C دارای خاصیت میکروبکشی قوی است. این روش بیشتر در خطوط تولید اتوماتیک کاربرد دارد و نمی توان با روش های دستی ساده از آن استفاده کرد. ضمن اینکه این روش نیازمند سیستم هایی است که قیمت بالایی دارند. اما برای صنایعی که مدام نیاز به گندزدایی بشکه پلاستیکی دارند، انتخاب ایده آلی خواهد بود.
در این روش؛ لامپهای UV را در داخل بشکه برای مدت مشخص (معمولاً چند دقیقه) قرار می دهند. این روش محدودیت هایی نیز دارد و آن اینکه، اشعه UV فقط سطوحی را که مستقیماً در معرض نور هستند، گندزدایی میکند و سایهها و گوشهها ممکن است آلوده باقی بمانند. بنابراین معمولاً به عنوان مکمل استفاده میشود.
در کارخانجات بزرگ، از سیستمهای CIP (Cleaning In Place) استفاده میشود. در این روش، نازلهای پاشش آب و مواد شوینده به صورت خودکار وارد بشکه شده و آن را میشویند. این روش بسیار دقیق و استاندارد است و نیاز به دخالت انسان را به حداقل میرساند.
در ادامه به صورت خلاصه جدول راهنمای مواد گندزدا برای بشکه پلاستیکی را ارائه کردیم:
| نوع ماده گند زدا | بهترین کاربرد | مزایا | معایب |
| کلر ( وایتکس) | گندزدایی عمومی، کشتن قارچ | ارزان، قدرتمند، فراگیر | بوی نامطبوع، نیاز به آبکشی زیاد |
| آب اکسیژنه | صنایع غذایی و دارویی | بدون بو، تجزیه پذیر | هزینه بالاتر، زمان ماند بیشتر
|
| الکل (70%) | ضدعفونی سریع سطوح | خشک شدن سریع | خطر آتشسوزی، هزینه بالا |
| سود (سدیم هیدروکسید) | چربیزایی و رسوبات قوی | حل کننده چربیها | بسیار خورنده، خطرناک |
| آب داغ/بخار | گندزدایی فیزیکی | بدون مواد شیمیایی
| نیاز به انرژی، محدودیت دمایی پلاستیک |
گاهی اوقات بشکه های پلاستیکی دست دوم خریداری میشوند که قبلاً حاوی مواد غیر غذایی (مانند رنگ، روغن موتور یا مواد شیمیایی) بودهاند. استفاده از این بشکه ها برای مواد غذایی نیازمند پروسه گندزدایی سختگیرانهتری است.
البته توصیه ما به خرید بشکه فلزی و پلاستیکی نو به جای دست دوم است، اما به هر حال اگر ناچار هستید از آنها استفاده کنید، فرآیند بالا می تواند کمک شایانی به شما کند.
کار با مواد شیمیایی گندزدا همواره با ریسک همراه است. به همین منظور رعایت نکات زیر الزامی است:
یکی از نگرانیهای تولیدکنندگان، تأثیر مواد شوینده قوی بر بدنه بشکه پلاستیکی است. خوشبختانه پلیاتیلن (HDPE) مقاومت شیمیایی بسیار بالایی دارد و در برابر اکثر اسیدها و بازها مقاوم است.
با این حال، استفاده مکرر از مواد سایشی قوی یا قرار دادن بشکه در معرض دمای بسیار بالا (بیش از حد تحمل پلاستیک) میتواند باعث ترکخوردگی ریز (Micro-cracks) در دیواره بشکه شود. این ترکها محل تجمع باکتریها شده و گندزدایی را در آینده دشوار میکنند. بنابراین، همیشه از دما و غلظت مواد شوینده طبق استاندارد استفاده کنید.
گندزدایی بشکه پلاستیکی یک فرآیند تخصصی است که نقش کلیدی در حفظ کیفیت محصولات و سلامت مصرفکنندگان دارد. انتخاب روش مناسب، چه استفاده از مواد شیمیایی مانند کلر و آب اکسیژنه و چه استفاده از روشهای فیزیکی مانند بخار، باید بر اساس نوع مادهای که در بشکه ذخیره میشود و میزان آلودگی قبلی انجام گیرد.
رعایت اصول بهداشتی و انجام دورهای گندزدایی، نه تنها از بروز خسارات جانی و مالی جلوگیری میکند، بلکه نشاندهنده مسئولیتپذیری و تعهد تولیدکننده به استانداردهای کیفی است. همیشه به خاطر داشته باشید که یک بشکه تمیز، پایه و اساس یک محصول سالم است.
امیدواریم از این مطلب به اندازه کافی لذت برده باشید و توانسته باشیم اطلاعات سودمندی را در اختیار شما قرار داده باشیم.
سوالات متداول (FAQ)
استفاده از ترکیب مواد شیمیایی و فیزیکی بهترین روش گندزایی بشکه پلاستیکی است. استفاده از الکل، کلر، وایتکس، یا محلول های شیمیایی گندزدا همراه با فشار آب و استفاده بخار داغ، می تواند بهترین عملکرد را برای استریل کردن بشکه به همراه داشته باشد.
خیر، استفاده از وایتکس خالص توصیه نمیشود زیرا غلظت بالای کلر میتواند به پلاستیک آسیب زده و خطرات ایمنی ایجاد کند. همیشه آن را با آب رقیق کنید.
استفاده از محلول آب و جوششیرین (بیکربنات سدیم) و قرار دادن بشکه در زیر نور خورشید، یکی از بهترین روشهای خانگی و صنعتی برای از بین بردن بوی بد است.
این موضوع به چرخه استفاده بستگی دارد. برای مصارف غذایی، پس از هر بار تخلیه و قبل از پر کردن مجدد، گندزدایی الزامی است. برای مصارف غیر غذایی، بازرسی دورهای و شستشو در صورت تغییر نوع مواد ضروری است.
بله، پلیاتیلن یکی از بهترین پلاستیکها برای بازیافت است و میتواند مجدداً به محصولات پلاستیکی دیگر تبدیل شود.
